Yıllarca bakım veren eş ya da çocuğun tükenmesini önleyen düzenli mola ve görev paylaşımı.
Bir yakınına bakan aile üyesi, çoğu zaman bakımın görünmeyen tarafıdır. Herkes bakım alan kişinin nasıl olduğunu sorar; ona bakan eşin, kızın ya da oğlun nasıl olduğunu soran azdır. Oysa yıllarca süren bakım, en sevgi dolu insanı bile yorar. Bu yorgunluk bir zayıflık ya da sevgisizlik işareti değildir; uzun bir yolda dinlenmeden yürümenin doğal sonucudur. Bu yazı, bakım veren aile üyelerine ve onların çevresindekilere yöneliktir.
Yorgunluğun işaretleri
Tükenmişlik genellikle yavaş gelir ve fark edildiğinde çoktan yerleşmiş olur. Aşağıdaki işaretlerden birkaçını kendinizde ya da bakım veren bir yakınınızda görüyorsanız, durup düşünmenin zamanı gelmiş olabilir.
- Uykuya rağmen geçmeyen bir yorgunluk
- Eskiden keyif alınan şeylere karşı isteksizlik
- Küçük şeylere karşı artan sabırsızlık ya da öfke patlamaları
- Bakım alan kişiye karşı suçluluk ve kırgınlığın bir arada hissedilmesi
- Arkadaşlarla, sosyal hayatla bağın kopması
- Kendi sağlık kontrollerini sürekli erteleme
- "Benden başka kimse yapamaz" düşüncesinin giderek güçlenmesi
"Benden başka kimse yapamaz" düşüncesi
Uzun süre bakım veren pek çok kişi, yakınının ihtiyaçlarını en iyi kendisinin bildiğini düşünür. Bu çoğu zaman doğrudur. Ama bu bilgi paylaşılabilir. Yakınınızın sabah çayını nasıl içtiğini, hangi şarkıyı sevdiğini, huzursuzlandığında neyin iyi geldiğini yazıya dökmek, başka birinin de bu bilgiyle bakım verebilmesinin yolunu açar. Yazılı bir rutin, hem yerinize gelen kişi için bir rehber hem de sizin için bir rahatlama olur.
Mola bir plan meselesidir
"Fırsat bulunca dinlenirim" düşüncesiyle gelen mola çoğu zaman hiç gelmez. Molayı takvime yazmak, onu diğer randevular kadar ciddiye almak gerekir.
| Mola türü | Örnek | Nasıl sağlanır? |
|---|---|---|
| Günlük kısa mola | Bir saatlik yürüyüş, bir arkadaşla kahve | Aile üyesi ya da saatlik bakıcı |
| Haftalık yarım gün | Kendi işleri, hobiler, kendi sağlık kontrolleri | Düzenli saatlik ya da gündüz desteği |
| Aylık tam gün | Bir günlük gezi, bir aile ziyareti | Gündüz bakıcı ya da aile dönüşümü |
| Yıllık tatil | Birkaç günlük uzaklaşma | Yatılı bakıcı ile önceden planlama |
Görev paylaşımı
Ailede bakım yükü çoğu zaman bir kişinin omzunda toplanır: genellikle en yakında oturan ya da "zaten evde olan" kişi. Diğer aile üyeleri ise farkında olmadan geri çekilir. Bunu değiştirmenin yolu, görevleri açıkça konuşmak ve somut olarak paylaşmaktır. Uzakta yaşayan bir kardeş, haftalık alışverişi internetten düzenleyebilir, faturaları takip edebilir, hekim randevularını ayarlayabilir ya da her akşam kısa bir telefon görüşmesiyle bakım alan kişiye eşlik edebilir.
Bir aile toplantısında şu soruları sormak işe yarar:
- Bakımın hangi işleri her gün, hangileri haftada bir yapılıyor?
- Bu işlerden hangisini kim üstlenebilir?
- Bakımı asıl üstlenen kişinin molası ne zaman ve nasıl sağlanacak?
- Bir acil durumda kim, nasıl haberdar edilecek?
- Bu düzeni ne zaman yeniden konuşacağız?
Dışarıdan destek almak
Profesyonel bir bakıcıdan destek almak, aile üyesinin bakımdan çekildiği anlamına gelmez. Tersine, bakım veren kişi gücünü korudukça ilişkinin sevgi dolu tarafı da korunur. Pek çok eş ya da çocuk, haftanın birkaç günü gelen bir bakıcıyla birlikte yakınıyla yeniden "eş" ya da "evlat" olarak vakit geçirebildiğini, yalnızca bakım işleriyle sınırlı kalmadığını anlatır.
Dışarıdan destek düşünürken önce en çok zorlandığınız saatleri belirleyin. Sabah kişisel bakım mı, akşamüstü huzursuzluğu mu, gece kalkışlar mı? Destek bu saatlere yerleştirildiğinde etkisi en yüksek olur.
Suçluluk duygusuyla baş etmek
Bakım veren aile üyelerinin en sık dile getirdiği duygulardan biri suçluluktur: dinlendiği için, sinirlendiği için, dışarıdan destek aldığı için, hatta yakınının iyileşmeyeceğini kabul ettiği için. Bu duygu çok insani olsa da, ağırlaştığında kişiyi hem mola vermekten hem de yardım istemekten alıkoyar.
Suçluluğun büyük kısmı, gerçekçi olmayan beklentilerden beslenir. "İyi bir evlat hiç sinirlenmez", "eşime ben bakmalıyım, başkası bilemez" gibi düşünceler, bakım verenin kendine karşı acımasız olmasına yol açar. Oysa sevgiyle bakım vermek, mükemmel bakım vermek demek değildir. Yorgun bir anda yükselen bir ses ya da bir günlük ara, yıllarca süren emeğin değerini azaltmaz.
Bu duyguları paylaşmak çoğu zaman hafifletir. Güvendiğiniz bir arkadaş, aynı deneyimi yaşamış bir akraba ya da gerekirse bir uzman, dışarıdan bakan bir göz olarak sizi rahatlatabilir. Bakım danışmanları da aileyle yapılan görüşmelerde yalnızca bakım alan kişiyi değil, bakım veren kişinin durumunu da sorar; bu soruya dürüstçe yanıt vermek, destek planının doğru kurulmasını sağlar.
Kendinize de iyi bakın
Bakım veren kişinin kendi beslenmesi, uykusu, hareketi ve sosyal ilişkileri, bakımın kalitesini doğrudan etkiler. Kendi sağlık kontrollerinizi ertelemeyin. Benzer deneyimi yaşayan insanlarla konuşmak da çok iyi gelebilir. Duygularınızı, suçluluk ya da kırgınlık dahil, bir yakınınızla paylaşmaktan çekinmeyin.
Bakım uzun bir yoldur. Bu yolu sağlıklı yürümek için ara vermek, eksik bir bakım değil, sürdürülebilir bir bakımdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Vefane bir bakım ve refakat hizmetidir; tıbbi tedavi, hemşirelik ya da evde sağlık hizmeti vermez. Tıbbi işlemler hekim ve yetkili sağlık profesyonelince yapılır; bakıcı ilaç saatini hatırlatır, dozu belirlemez ya da değiştirmez.
Bu yazıyla ilgili hizmet
Gündüz ve saatlik bakıcı
Aile işteyken gün boyu ya da haftada birkaç gün belirli saatlerde destek.
